Month: Listopad 2015

Conference Programme

The International Academic Conference

“POLISH CINEMA AS A TRANSNATIONAL CINEMA”

Faculty of Management and Social Communication of the Jagiellonian University
Kraków, 26-28.11.2015

Thursday, 26 November 2015

11.00 am. – 12.00 pm. Reception: Registration of participants
12.00 pm. Room 0.103: Inauguration Ceremony: Dean of the JU Faculty of Management and Social Communication Dr hab. Jacek Ostaszewski, Associate Professor;
Prof. dr hab. Alicja Helman


12.15 – 2.15 pm. Plenary session I – Room 0.103: Cosmopolitan Characters in Polish Cinema (I)
Chair: prof. Alicja Helman
1. Dr Joanna Rydzewska (Swansea University): Sculpting Stories: The Cinema of Pawel Pawlikowski
2. Dr hab. Tomasz Kłys, prof. UŁ: Alluring and Cynical. Pola Negri in German Films of Ernst Lubitsch
3. Prof. Paul Coates (University Western Ontario): The Names of Repulsion
4. Prof. Tadeusz Lubelski (UJ): Defence against Homelessness? Burning Bush – Czech Film of Polish Director


2.15 – 3.00 pm. Lunch


3.00 – 5.00 pm. Session II – Room 0.103: Cosmopolitan Characters in Polish Cinema (II)
Chair: dr hab. Tomasz Kłys prof. UŁ
1. Prof. dr hab. Grażyna Stachówna (UJ): Andrzej Żuławski in Grand Guignol
2. Dr hab. Iwona Kolasińska-Pasterczyk (UJ): Universe “Without Borders” – the Transnational Films of Walerian Borowczyk
3. Dr Ewa Szponar (UJ): Urszula Antoniak: the Emigrant’s Condition
4. Mgr Grzegorz Wójcik (UJ): Małgorzata Szumowska’s Cinema Transnationality – Phenomena Explication Attempt


3.00 – 5.00 pm. Session III – Room 0.307: Rules and Boundaries for Transnational Cinema
Chair: prof. Krzysztof Loska
1. Prof. Marek Hendrykowski (UAM): Universality and Ethnocentrism in Polish Cinema
2. Mgr Filip Nowak (UJ): Additional Advantages of Transnational Research
3. Dr Marcin Maron (UMCS): Andrzej Wajda’s Danton in the Context of European Ideals and French Disputes about Revolution
4. Dr Waldemar Frąc (UJ): Zanussi’s late artistic works and ideological problems of Transnationalism
5. Dr Magdalena Podsiadło (UJ): Between the East and the West. Neoconservative Character of Postmodernism in Polish Films.


5.00 – 5.15 pm. Coffee Break


5.15 – 7.15 pm. Session IV – Room 0.103: Co-production and Cooperation in Central Europe
Chair: prof. Łukasz Plesnar
1. Dr Marcin Adamczak (UAM): The Four Musketeers Stand Alone. Regional Coproductions Between Visegrad Group Countries
2. Dr Ewa Ciszewska (UŁ): Polish-Czech Co-productions in 1945-2015
3. Dr hab. Patrycjusz Pająk (UW): Polish-Yugoslav Film Relations (from the Beginning until Now)
4. Dr Konrad Klejsa (UŁ): Gliński to Grass, Grass to Gliński. The Call of the Toad – the History of Production


5.15 – 7.15 pm. Session V – Room 0.307: The Poles and the East
Chair: dr. hab. Rafał Syska
1. Dr hab. Małgorzata Radkiewicz, prof. UJ: „Looking to the East”. Russian, Belarussian and Ukrainian Motives in Contemporary Polish Film
2. Dr Monika Maszewska-Łupiniak (UJ): How a Real World Became a Tale? In Reference to Polish-Russian Co-production Saving the City
3. Mgr Tomasz Rachwald (UJ): Aleksander Ford’s films 1948-1953: National in Content, Socialist in Form
4. Dr Anna Krakus (University of Southern California): After Forever: Poland and the Eastern Bloc after 1989


7.15 – 7.45 pm. Supper


7.45 pm. Room 0.103: Film Brothers: dir. Wojciech Staroń
8.45 pm. Meeting with Wojciech Staroń


Friday, 27 November 2015

9.30 – 11.45 am. Session VI – Room 0.104: Polish Actors in Foreign Films
Chair: prof. Grażyna Stachówna
1. Prof. Andrzej Gwóźdź (UŚ): Our Men on the Both Sides of the Wall
2. Dr Marta Brzezińska (UW): Bloodbrothers: Polish Actors in DEFA Westerns
3. Dr Grzegorz Piotrowski, Mgr Karol Szymański: Transnational Citizen and Stranger Everywhere? Anna Prucnal’s Film Acting
4. Dr Sebastian Jagielski (UJ): The Transnational Body. Subversions of Elżbieta Czyżewska
5. Prof. Artur Patek (UJ): Polish Actors-emigrants in Postwar British Films (to 1989)


9.30 – 11.45 am. Session VII – Room 0.310: Polish Filmmakers’ Cooperation with the West
Chair: dr hab. Iwona Sowińska
1. Dr Paulina Kwiatkowska (UW): Cinecittà: the Transit Camp
2. Mgr Paulina Haratyk (UJ): Polin: Images that Travel Through the Time and the History
3. Dr hab. Barbara Kita (UŚ): From Wojciech J. Has to Anne Fontaine. Polish-French Co-productions as a Cultural Question
4. Dr hab. Rafał Syska (UJ): Magdalena – Yugoslav-Italian Interlude of Jerzy Kawalerowicz


11.45 – 12.00 am.: Coffee Break


12.00 – 2.00 pm. Session VIII – Room 0.104: Poland-Russia
Chair: prof. Tadeusz Lubelski
1. Dr Mariusz Guzek (UKW): The Cameramen in Tsarist Uniforms. Polish Cinematographers in the Army Film Unit of Skobielewski’s Commitee (1913-1917)
2. Dr Anna Szczepańska (Univ. Paris 1): From Lenino to Łódź Trough Berlin: Polish Cinematographers of the Army Film Unit in the Shadow of Soviet Cinematography
3. Dr Pavel Skopal (Univ. Brno): Polish Cinema of the Late 1950s and Early 1960s from the Soviet Perspective
4. Mgr Paulina Gorlewska (UJ): Suitcase with Walther Guns. Russian Reception of Katyń


12.00 – 2.00 pm. Session IX – Room 0.310: Polish Film in the Eyes of Foreigners
Moderator: dr hab. Mikołaj Jazdon prof. UAM
1. Prof. Janina Falkowska (Western Ontario): Theory of Affect and the Complexities of History. Reception of Polish Films in view of the Affect Theory
2. Dr hab. Barbara Giza, prof. SWPS: Between Art and Politics. Polish Films Abroad in Polish Press Reports from 1947 to 1968
3. Dr Karolina Kosińska (IS PAN): Britons on Poland, Poles as Seen by Britons: Polish Cinema in British Film Journals in 50s and 60s
4. Dr hab. Arkadiusz Lewicki (UWr): How Many Spectators in How Many Countries Have Watched Polish Films in the Last Half Century? Why So Few?
5. Prof. Andrzej Pitrus (UJ): Reading ABCs


2.00 – 3.00 pm. Lunch


3.00 – 5.00 pm. Session X – Room 0.104: Polish Filmmakers on Both Sides of the Atlantic
Chair: prof. Andrzej Gwóźdź
1. Dr hab. Iwona Sowińska (UJ): Music Without Boundaries? Henryk Wars’ Composing Activity After 1939
2. Dr Patrycja Włodek (UP Kraków): Ryszard Bolesławski: Between Polish Patriotic Cinema and Hollywood
3. Dr Dominik Wierski (UKW): A Good Style is an Unseen Style. The Collaboration Between Sidney Lumet and Andrzej Bartkowiak
4. Dr hab. Mikołaj Jazdon, prof. UAM: Anja by Marian Marzyński: the Portrait of a Polish-Jewish Family in the American Interior


3.00 – 5.00 pm. Session XI – Room 0.310: Polish Cinema in Postcolonial Perspective
Chair: prof. Piotr Zwierzchowski
1. Dr hab. Natasza Korczarowska (UŁ): „There is no Poland without Sahara” Colonial Films of Michał Waszyński
2. Mgr Adam Uryniak (UJ): Taste of Orient and Other Pleasures. Adventure Films in Cinematography of The Second Polish Republic
3. Prof. Krzysztof Loska (UJ): A Migrant’s Image in the Films by Katarzyna Klimkiewicz
4. Dr hab. Monika Talarczyk-Gubała (USz): I see myself as a part of wider whole. Space in the Films by Katarzyna Klimkiewicz in Postcolonial Perspective


17.00: Departure of participants to Manggha Museum of Japanese Art and Technology
18.00: Manggha Museum of Japanese Art and Technology: Andrzej Wajda’s film Invitation to the Interior (Zaproszenie do wnętrza, 1978)
19.00: Andrzej Wajda: My transnational cinema. Meeting with the Director
20.00: Banquet in honour of the 40th anniversary of Film Studies in Krakow


Saturday, 28 November 2015

9.30 – 11.30 am. Session XII – Room 0.103: Polish Cinema and International Inspirations
Chair: prof. Andrzej Pitrus
1. Dr hab. Mariola Marczak, prof. UWM: The Third Polish Cinema as Compared with the New Wave
2. Prof. Łukasz Plesnar (UJ): Wild West, Wild East: the Conventions of Western Film Genre in Prawo i pięść (The Law and the Fist)
3. Prof. Piotr Zwierzchowski (UKW): International Inspirations and Contexts in Polish Detective Film
4. Prof. Kris Van Heuckelom (University of Leuven): The Contemporary Polish Road Film as a Form of (Trans)National Cinema
5. Dr Magdalena Kempna-Pieniążek (UŚ): The Dark Side of Poland? Neo-noir and Police Crime Drama in Patryk Vega’s Works


9.30 – 11.30 am. Session XIII – Room 0.104: Formy niefabularne w perspektywie transnarodowej
Chair: dr hab. Arkadiusz Lewicki
1. Dr Bartosz Kwieciński (Centrum Badań Holocaustu UJ): Broken Jacob’s Ladder. Arizona (1997) by Borzęcka as a Victory of National Cinema over Neoliberal, Transnational New Economy Project.
2. Dr hab. Katarzyna Mąka-Malatyńska (UAM): Between Cultures – Transnational Character of the Short Films by the Łódź Film School Students
3. Dr Krzysztof Kopczyński (UW): Polish International Co-production of Documentaries over the Period 2005-2015 – an Attempt to Capture the Correctness
4. Dr hab. Jadwiga Hučková (UJ): Polish Documentary Filmmakers About the World-Foreign Filmmakers about Poland, Selected Examples


11.30 – 11.45 am.: Coffee Break


11.45 – 1.45 pm. Plenary session XIV – Room 0.103: Worldwide Reception of Polish Cinema
Chair: prof. Paul Coates
1. Prof. dr hab. Inga Perkone-Redovica (Uniw. w Rydze): Wajda’s Influence on Latvian Cinema. Film Stone and Flinders (1966)
2. Dr Imre Szijártó (Eszterházy College): Polish Cinema as Cult
3. Dr Sheila Skaff (New York Univ.): Ida in America. Aesthetics, Identity and Artfulness in the Anti-Cinema Film
4. Dr Witold Adamczyk (Filmhochschule Bielefeld): Pawel Pawlikowski’s Ida Among the Audience in North Rhine-Westphalia. Analysis and Perception of the Film from the Perspective of Molar Perception Model.


1.45 pm.: Closing of the Conference:
Speech of the President of TBFiM, prof. Piotr Zwierzchowski
The final speech: prof. Tadeusz Lubelski
2.00 – 2.30 pm. Lunch

Time of speech – 20 min.

Overview

Due to the identity role which Polish cinema performed in the 20th century, the issue of nationality became one of the most leading problems and outlined the essential interpretational paths as far as cinema research is concerned. One of the results of this perspective was  prepared by the Department of the History of Polish Film UJ collective volume, edited by Tadeusz Lubelski and Maciej Stroiński and titled Polish cinema as national cinema. The approach requires, after all, its continuation and supplementation with transnational perspective, which expands the research field, reaching beyond the borders established by the nation. The transnational aspect is not entirely separated from that which is national, does not indicate the resignation of separate identities but at the same time pays closer attention to the leakiness of the borders, the crossing, interaction between this, what is inside and that which is outside of the national-state, on the phenomena and transnational contexts and often omitted in reflection over the Polish cinema.

In the circle of interest there appears both transnational institutional contacts and individual projects, which do not explain themselves from the perspective of the nation. They will include, for example, the phenomena of co-production, international distribution, addressing and network, as well as the reception of Polish movies outside the national context. The transnational perspective also takes into consideration the cinematic relationship with economic and cultural determinants going beyond national frames, focuses on the way of the presence of Polish creators in foreign cinematography and symmetrical involvement of foreigners in Polish cinema. The view from the transnational perspective also focuses on the mutual influence of Polish and international trends, styles and tendency. The indication of change of transnational relations in different historical moments is also noteworthy: their presence, intensity or weakness depending on the geopolitical situation.

Taking into account the transnational perspectives that leads to the reference of diverse modern methodology from the range of sociological and cultural research, dependence and post-dependence studies, research on universality and locality. Paradoxically, standardization or unification are not objects of transnational view, but they indicate the diversity, that results from inclusion of what is national in the broader context and exposition of its skipped face.

PROPOSED RANGE OF TOPICS:

1. International production and distribution; Polish filmmakers’ cooperation with foreign filmmakers
2. The presence of Polish artists (directors, actors, operators, etc.) in foreign films and foreign artists (directors, actors, operators, etc.) in Polish cinema
3. Polish artists within the Hollywood production system (e.g. Pola Negri, Ryszard Bolesławski,  Roman Polański, Agnieszka Holland)
4. International Inspiration: trends (e.g. Italian Neorealism, Free Cinema, French New Wave), styles (e.g. Surrealism, Neomodernism, Postmodernism), narrative patterns (e.g. film genres), aesthetic reference (popular music), models (e.g. star system)
5. Cosmopolitan characters in Polish cinema: including Roman Polański, Walerian Borowczyk, Jerzy Skolimowski, Andrzej Żuławski, Krzysztof Kieślowski, Małgorzata Szumowska
6. The homogenizing effect of Hollywood versus national cinema
7. Polish remake, dubbing, translation: between what is local and what is global
8. Polish cinema from a post-colonial perspective
9. Reception of Polish films abroad
10. Polish cinema at international festivals
11. New technologies and modes of production, distribution and reception and the process of crossing national borders

Wydarzenia

Czwartek, 26 listopada, godz. 19.45 (Kampus UJ, sala 0.103)

wojciech_staron1

Bracia (2015) – reż. Wojciech Staroń

Spotkanie z Wojciechem Staroniem

 

 

Bracia Wojciecha Staronia – dzieło transnarodowego filmowca

Bracia (67 minut, produkcja Staroń Film i TVP) to najnowszy film dokumentalny autorstwa (scenariusz, reżyseria i zdjęcia) Wojciecha Staronia. Już w okresie realizacji film stał się legendą i trudno, żeby było inaczej, skoro kolejne dzieła dokumentalne autora okazywały się coraz ciekawsze, a zdjęcia do nowego utworu trwały z przerwami osiem lat, przygotowania jeszcze dłużej. Zainteresowanie budzili też dwaj tytułowi bohaterowie – bracia Alfons i Mieczysław Kułakowscy. Staroń poznał ich w 1994 roku, trzy lata przed nakręceniem Syberyjskiej lekcji. Oto, jak opowiadał o tym w niedawnym wywiadzie udzielonym Krzysztofowi Kwiatkowskiemu („Wysokie Obcasy” z 29 sierpnia 2015):

„Już wtedy byli niesamowici. Później się dowiedziałem, że po osiemdziesiątce przyjeżdżają na stałe do Polski. Kurczę, taka decyzja. Sama zmiana kraju jest trudna. […] Wcześniej mieszkali w wielkim mieście Ałma Acie. Alfons był znanym malarzem, żyli wśród artystów i wykształconych ludzi. W Polsce osiedli na wsi, daleko od drogi, niemal odcięci od świata kultury. […] A niedługo po przesiedleniu się, już na Mazurach, wszystko, co mieli, stracili w pożarze. Nie wrócili jednak do Kazachstanu, tylko wznieśli dom od nowa. I o tym są Bracia – o ludziach niezłomnych, którzy postanowili spełnić marzenie życia pod sam jego koniec. […] Ale nie zastanawiają się, czy dobrze zrobili, przeprowadzając się. Starszy skończył 92 lata i to nie jest dobry moment na takie analizy.”

Warto jeszcze dodać, że mimo strat udało się ocalić bezcenne taśmy amatorskie 8 i 16 mm, nagrywane przez drugiego z braci, Mieczysława, w toku ich długiego życia. Reżyser włączył część tych materiałów do filmu i wyznaczył im ważną rolę.

Trudno rozstrzygnąć, do jakiego stopnia nowy utwór Wojciecha Staronia mieści się w kategorii „kina transnarodowego”. Na pewno jednak mamy do czynienia z filmowcem, który mimo stosunkowo młodego wieku (rocznik 1973) zebrał ogromne transnarodowe doświadczenie. Wystarczy przypomnieć jego trzy najsławniejsze filmy dokumentalne, nakręcone na różnych kontynentach i wprost dotykające problemu transnarodowości – Syberyjska lekcja (1997, Grand Prix Festiwalu Cinéma du Réel w Paryżu), El Misionero (2000) i Argentyńska lekcja (2011, Złoty Róg w Krakowie), a także jego autorstwo zdjęć do dwóch wybitnych filmów argentyńskich Nagroda (El Premio, 2011) Pauli Markovitch i Pod ochroną (Refugiado, 2014) Diego Lehrmana, nie mówiąc o aktualnej pracy nad zdjęciami do ostatniego wspólnego filmu Krzysztofa Krauze i Joanny Kos-Krauze Ptaki śpiewają w Kigali. Jest zatem naturalne, że pragnęliśmy, jako organizatorzy Konferencji, umożliwić jej uczestnikom spotkanie z tym twórcą. Tym bardziej, że Bracia – na razie szerzej nieznani – zbierają już wartościowe nagrody: najpierw Nagrodę Tygodnia Krytyki Festiwalu w Locarno, całkiem niedawno Grand Prix Złotego Gołębia w Lipsku.

Tadeusz Lubelski

 

Piątek, 27 listopada, godz. 18.00 (Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha)

  plus-camerimage-andrzej-wajda
Zaproszenie do wnętrza
(1978) – reż. Andrzej Wajda

Andrzej Wajda: Moje kino transnarodowe. Spotkanie z Reżyserem

 

Zaproszenie do wnętrza – transnarodowy dokument Andrzeja Wajdy

Kiedy zastanawialiśmy się wspólnie, który z filmów Andrzeja Wajdy włączyć do programu naszej konferencji, zaproponowałem – prawie bez wahania – Zaproszenie do wnętrza. Trzy są powody takiego wyboru. Po pierwsze, to utwór z całej bogatej filmografii mistrza polskiego kina bodaj najmniej znany. Być może zadecydował o tym fakt, że zarówno autor, jak bohater filmu byli w okresie realizacji – zdjęcia nakręcono jesienią 1977 roku – postaciami „źle obecnymi” w kulturze oficjalnej PRL-u. Reżyser był kilka miesięcy po premierze bardzo źle widzianego przez władzę Człowieka z marmuru; bohater coraz wyraźniej zbliżał się do polskich środowisk opozycyjnych. Premiera filmu, odbyta 26 maja 1978 roku w siedzibie warszawskiego koproducenta – Agencji Interpress, nie została więc nagłośniona, a i pokaz dokumentu na Festiwalu w Berlinie Zachodnim w lutym następnego roku nie odbił się w kraju szerszym echem. I tak już zostało.

Tymczasem – i to drugi, równie oczywisty powód naszej decyzji – mamy do czynienia z dokumentem znakomitym, prawdopodobnie najwybitniejszym w dorobku reżysera. Jego ukrytym tematem jest odwieczna pasja malarska Wajdy, ale odnajdowana na zewnątrz, w innym człowieku, który przekształcił ją w zbieractwo. Film przedstawia – efektownie, kamerą Witolda Sobocińskiego – imponujące zbiory tego bohatera, a zarazem – jego samego, nie tylko w komentarzu zarażającego widza swoją pasją, ale też, w ramie, pertraktującego z artystami i zamawiającego u nich nowe obrazy.

Przede wszystkim zaś, po trzecie, fascynujący jest sam ten bohater, Ludwig Zimmerer (1923-1987), i to on w istocie – nie tylko sam fakt koprodukcji filmu z telewizją w Hamburgu – stanowi o transnarodowym charakterze utworu. Zimmerer przybył do Warszawy w październiku 1956 roku, jako nieznający polskiego, ale zainteresowany niecodziennością politycznych wydarzeń, zachodnioniemiecki dziennikarz reprezentujący dziennik „Die Welt”. Jak napisał po latach Piotr Sarzyński (Niemiec od polskich świątków, „Polityka” 2009, nr 33, s. 43-45): „Przyjechał na kilka tygodni, pozostał do końca życia. Pod koniec lat 50., mniej więcej po dwóch latach pobytu w Polsce, po raz pierwszy kupił rzeźbę ludową. Przedstawiała Żyda z umierającym dzieckiem i nosiła tytuł Ostatnie objęcie. Po niej przyszły następne zakupy. Począł gromadzić dzieła artystów naiwnych, prymitywnych, niedzielnych, ludowych: obrazy, rzeźby, rysunki, kilimy”.

Z upływem lat zbiory Zimmerera przekształciły się w najbardziej niezwykłą kolekcję polskiej sztuki ludowej, jaką kiedykolwiek zgromadził prywatny zbieracz. W dodatku zbieracza tego – przecież Niemca, choć z roku na rok coraz bardziej polonizującego się – zaczęła ogarniać misja ich udostępniania. Jak pisał Sarzyński: „Praktycznie każdy z ulicy mógł zadzwonić do drzwi i – jeśli właściciel był w domu – liczyć na oprowadzenie po kolekcji.” Autorowi Zaproszenia do wnętrza udało się zarejestrować tamten niepowtarzalny moment szczytu popularności zbiorów Ludwiga Zimmerera. Gdyby opowieść przeprowadzona została z dzisiejszej perspektywy, musiałaby uwzględnić ich późniejsze, dramatyczne losy po przedwczesnej śmierci właściciela, wciąż nieustalony status prawny kolekcji… Ale to już inna, zupełnie pozafilmowa historia.

Tadeusz Lubelski